De overheid terug bij de les

De overheid bestuurt het land namens de burgers. Je mag verwachten dat ze dat doet zoals een goede huisvader of huismoeder: zorgvuldig, eerlijk en in het belang van iedereen. Het doel van de overheid is het welzijn en de welvaart van de bevolking. Geschiedenis leert echter dat problemen ontstaan wanneer machthebbers niet langer het algemeen belang dienen, maar vooral hun eigen macht, voordeel of rijkdom nastreven. Een goede overheid staat ten dienste van de burger en niet omgekeerd.

Uit geschiedkundige gebeurtenissen kunnen we veel leren om tekenen van een falende overheid te herkennen. Deze tekenen zijn:

1. Verlies van legitimiteit
2. Gebrek aan perspectief
3. Geen toegang tot besluitvorming
4. Machtsconcentratie
5. Verlies van morele autoriteit

I. Wie is de “overheid”?

“De overheid” is geen één duidelijke organisatie. In België bestaat de overheid uit veel verschillende instellingen die samen publieke macht uitoefenen: op federaal, regionaal en lokaal niveau. De term “overheid” is trouwens noch in de Grondwet, noch in eender andere wet gedefinieerd.

Voor U vindt dat alleen zeer duidelijke, in de wet bepaalde personen en instellingen, mogen zich als overheid t.o.v. de burger gedragen. Bvb. Politionele bevoegdheden mogen enkel door herkenbare politieambtenaren uitgevoerd worden en niet door private of publiekelijke personen die een tijdelijke of beperkte politionele bevoegdheid hebben gekregen van de ene of andere politicus in functie.

II. Sanering van de overheden

België heeft een erg grote overheid als werkgever. Volgens internationale cijfers werkt bijna 1 op de 5 werknemers rechtstreeks voor de overheid. Rekenen we ook onderwijs, gezondheidszorg en publieke bedrijven mee, dan wordt bijna 1 op de 4 werkenden door de overheid betaald. Dat is veel meer dan in buurlanden zoals Nederland, Duitsland of Zwitserland.

In 2026 telt België bijna 1 miljoen voltijdse ambtenaren. Ondanks beloftes over digitalisering en administratieve vereenvoudiging is het aantal overheidsjobs blijven stijgen. Sinds 2020 groeit het aantal overheidsmedewerkers elk jaar met ongeveer 1%. In 2024 werkten 65.000 mensen meer bij de overheid dan vier jaar eerder.

De overheid is niet kleiner of efficiënter geworden, maar groter. Dat roept vragen op over organisatie, kosten en effectiviteit en over hoe we de overheid werkbaar houden in de toekomst.

III. Reciprociteit

Omdat er geen bestaande Belgische juridische term voor “reciprociteit” bestaat is dit een conceptuele omschrijving, geïnspireerd op principes uit behoorlijk bestuur, gelijkheidsbeginsel en administratieve vereenvoudiging. Een reciprociteit‑verplichting houdt in dat de overheid wettelijk wordt verplicht om dezelfde normen, lasten, termijnen, transparantievereisten en administratieve verplichtingen voor zichzelf te hanteren als die welke zij oplegt aan burgers, ondernemingen en organisaties.

Deze verplichting verhindert dat de overheid regels creëert die enkel extern gelden, zonder dat zij intern aan vergelijkbare kwaliteits-, efficiëntie- of
verantwoordingscriteria moet voldoen.

IV. Beperking overheidsbeslag

België geeft zeer veel uit als overheid. Het overheidsbeslag geeft aan welk deel van onze economie door de overheid wordt uitgegeven. In België ligt dat zeer hoog: ongeveer meer dan de helft van alles wat we samen produceren gaat via de overheid. Hier moet het roer omgegooid worden.

Voor U kiest …

• niet voor de gemakkelijkste weg, maar voor de meest vernieuwende;
• niet voor behoud, maar voor bevrijding;
• niet voor het verleden, maar voor de toekomst;
• niet voor de marge, maar voor de bron van het probleem.

Vrijheid is geen eindpunt. Het is het begin. En de weg naar deze fundamentele verandering kan alleen via een

… tabula rasa

Voor U wil van een blanco blad herbeginnen, een tabula rasa. Ons politiek model, overheidsprocessen, wetgevingen,… uittekenen met expertise zonder dogma’s, apriori’s en belangen. We maken het allemaal zo eerlijk en efficiënt als kan. En daarna migreren we van de huidige situatie naar het uitgetekende model. Dat is de enige manier om uit dit moeras te komen.