Een staatsstructuur die werkt

I. Wie past zich aan? De burger of de Staat?

Een staatsstructuur is als een huis met vele kamertjes. De vraag is hoe je dit huis organiseert en welke criteria je hanteert om dit huis te organiseren. Je kan uitgaan van het opleggen van een structuur aan de burger of je kan uitgaan van het passen van de structuur aan de noden en verlangens van de burger.

Bij Voor U zetten we de burger centraal en daarom moet de staatsstructuur aangepast zijn aan de burger en niet van “bovenaf” opgelegd.

II. Wat verlangt de burger van een staatsstructuur?

Burgers verwachten een overheid die eerlijk, duidelijk en betrouwbaar werkt. Uit internationaal onderzoek blijkt dat mensen vooral willen dat de staat eerlijk is, macht controleert, gelijke regels hanteert en burgers beschermt tegen willekeur.

Wat burgers het belangrijkst vinden:

• Rechtszekerheid: duidelijke regels, een onafhankelijke rechtspraak en bescherming tegen machtsmisbruik.
• Gelijke behandeling: geen voorkeursregels voor elites, lobby’s of regio’s.
• Echte inspraak: niet alleen stemmen, maar ook betrokken worden bij belangrijke beslissingen.
• Verantwoording: wie macht heeft, moet uitleg geven en gevolgen dragen bij fouten.
• Efficiëntie: belastinggeld moet zinvol worden besteed en beslissingen mogen niet eindeloos vastzitten.
• Begrijpelijkheid: burgers willen weten wie waarvoor bevoegd is, zonder kafkaiaanse constructies.
• Bescherming van rechten: fundamentele vrijheden en minderheden moeten altijd beschermd zijn.

In België wringt het vaak. De staatsstructuur is erg complex, bevoegdheden lopen door elkaar en regeringsvorming duurt soms extreem lang. Dat zorgt voor
onduidelijkheid, traagheid en wantrouwen bij burgers. Burgers vragen geen perfecte staat, maar wel een eerlijke, begrijpelijke en slagkrachtige overheid die hen ernstig neemt. Zonder vertrouwen en transparantie verliest de democratie haar draagvlak.

III. De inefficiëntie van de Belgische staatsstructuur

De Belgische staatsstructuur is te complex en werkt vaak inefficiënt. Daardoor hebben burgers al jaren te maken met traag, onduidelijk of onbehoorlijk bestuur, van kleine ergernissen tot echte kafkaiaanse situaties. Dat ligt niet alleen aan individuele politici, maar vooral aan een fout fundament: de manier waarop de staat georganiseerd is. Als gevolg verliezen burgers hun vertrouwen omdat de overheid traag, ingewikkeld en weinig daadkrachtig overkomt. Zonder een eenvoudiger en duidelijker staatsstructuur blijft degelijk bestuur moeilijk te realiseren.

IV. Particratie

In België hebben politieke partijen te veel macht. Het systeem draait vaak meer om partijbelangen dan om wat burgers willen. Dat noemen we “particratie” nl. partijen bepalen het spel, niet de kiezer.

Waar loopt het mis?

• Strakke partijdiscipline: verkozenen moeten de partijlijn volgen en verliezen vrijheid om hun kiezers te vertegenwoordigen.
• Beslissingen aan de top: partijvoorzitters en kleine partijgroepen bepalen kandidaten, coalities en beleid.
• Gesloten kieslijsten: de partij beslist wie verkozen raakt, niet de kiezer.
• Ideeën worden gefilterd: zonder partijsteun raken burgerinitiatieven zelden in het parlement.
• Coalitieakkoorden leggen alles vast: jarenlang beleid wordt achter gesloten deuren beslist, debat wordt een formaliteit.
• Ongelijke financiering: gevestigde partijen krijgen veel middelen, nieuwe initiatieven nauwelijks.
• Politiek als marketing: communicatie en framing verdringen echte burgerbetrokkenheid.

Voor U wil de macht terug bij de burger leggen, via een echte bottom‑up democratie.

V. Subsidiariteit

Subsidiariteit betekent: “beslissen zo dicht mogelijk bij de burger”. Wat lokaal kan worden geregeld, moet lokaal gebeuren. Pas wanneer dat niet efficiënt of haalbaar is, komt een hoger bestuursniveau in beeld.

VI. Het Zwitsers model

Indien men de criteria, waaraan een staatsstructuur moet voldoen, gaat aftoetsen aan verschillende landen komt men heel snel uit bij Zwitserland. Als men bovendien gaat kijken naar welke landen een staatsstructuur hebben die enerzijds efficiënt is, behoorlijk bestuur toont maar ook rekening houdt met de diversiteit van de regio’s en zijn burgers, komt Zwitserland nog nadrukkelijker in het vizier.

Bij de vergelijking scoort Zwitserland scoort veel hoger op economische prestaties, bestuurskracht en burgerparticipatie, terwijl België kampt met een zware
belastingdruk, complexe staatsstructuur en beperkte directe inspraak. Zwitserland toont hoe efficiënt bestuur en directe democratie kunnen samengaan met welvaart en stabiliteit.

Hoe zou Voor U op basis van concrete, toepasbare “Zwitserse” bouwstenen de
Belgische staatsstructuur efficiënter en burger-nabijer kunnen maken?

1. Directe democratie naar Zwitsers model
2. Concordantie & collegiaal bestuur
3. Coördinatie tussen deelentiteiten
4. Fiscale discipline & gelijke kansen mechanismen
5. Versterken gemeentelijke autonomie & schaalvergroting in vraag stellen

VII. Een referendum over de staatsstructuur?

Als men het bestuur van het land dichter bij de burger wil brengen en tegelijkertijd de staatsstructuur eerder aanpassen aan de wensen en noden van de burger, is het bijna vanzelfsprekend dat een bindend nationaal referendum een uitweg kan
bieden.

Daarom pleit Voor U voor een staatsstructuur naar Zwitsers model … maar laat de burger kiezen.

VIII. Een tweekamerstelsel

Waarom hadden we twee kamers, en wat is het debat vandaag? Het tweekamerstelsel werd ooit ingevoerd om machtsconcentratie te vermijden. De Kamer en de Senaat moesten elkaar controleren en zorgen voor rustigere, betere wetgeving. In België speelde de Senaat die rol lange tijd, maar sinds 2014 is zijn
macht sterk verminderd. Vandaag beslist de Senaat nauwelijks nog mee over wetten en fungeert hij vooral als overleg- en reflectiekamer. Veel controle is nu
verschoven naar het Grondwettelijk Hof, dat wetten juridisch kan toetsen en vernietigen.

De Senaat is vandaag sterk uitgehold, maar zijn afschaffing betekent ook het verlies van een belangrijk democratisch tegengewicht. De kernvraag is niet alleen of hij verdwijnt, maar hoe we zorgen voor voldoende controle, overleg en evenwicht in een federale democratie.

Vrijheid groeit wanneer de overheid haar rol kent. Minder betutteling geeft mensen meer ruimte om te ondernemen, te creëren en zelf te kiezen. Voor U kiest voor een slanke maar sterke overheid die hard werk beloont, initiatief stimuleert en beslissingen neemt op basis van feiten en gezond verstand. De overheid staat ten dienste van de burger, niet omgekeerd. Mensen moeten hulp durven vragen, zonder angst. Dat vertrouwen willen we herstellen.

Voor U is van in den beginne voorstander geweest van de afschaffing van de Senaat in zijn huidige vorm. Maar een democratische toetsing van wetten vóór zij
van kracht worden is essentieel in een democratische staat. Voor U is niet overtuigd dat het Grondwettelijk Hof deze rol onafhankelijk kan spelen door zijn échte samenstelling: 7 ex-politici en 5 onafhankelijke juristen.

Niet een overbodige Senaat, maar een sterke tweede kamer met een duidelijke rol. Zo versterken we democratische controle, vertrouwen en de kwaliteit van onze wetten.