[#item_full_content]
De eerste schooldag is altijd een bijzondere gebeurtenis, vol verwachtingen, zenuwen en nieuwe mogelijkheden. De voorbereiding er naartoe gaat vaak gepaard met een mix van emoties en zelfs na meer dan 20 jaar ervaring, kan ik de avond van 31 augustus moeilijk de slaap vatten…
Een uitgelezen moment om stil te staan bij de uitdagingen en kansen die het Vlaamse onderwijs te bieden heeft, iets waarover elke ziel wel een uitgesproken mening ventileert. Onze regering heeft de reflex om bij maatschappelijke kwesties steevast dé ‘experts’ in te schakelen – lees: mensen die zelf nooit hebben lesgegeven, tenzij eventueel in de luxe van hogere academische sferen. Hoe geloofwaardig is een ‘onderwijsexpert’ die al drie decennia politieke functies op kabinetten vervult?
De vrijheid en verantwoordelijkheid van de leerkracht
Uit ervaring koester ik de waardevolle momenten waarin ik als leerkracht autonoom en authentiek mijn ding mag doen. De autonomie van de leerkracht is namelijk een van de belangrijkste elementen voor succesvol onderwijs. Deze autonomie biedt leerkrachten immers de vrijheid om hun eigen lesmethoden en -strategieën te bepalen, wat hen in staat stelt om in te spelen op de unieke behoeften van hun leerlingen. Gelukkig hebben we massa’s leerkrachten die de pedagogische verantwoordelijkheid van deze vrijheid met verve dragen. En toch zien we in beleidsbeslissingen of bestuurlijke aanpak zelden een warm vertrouwen in onze leerkrachten doorschemeren.
De ouderlijke bezorgdheid dat te veel autonomie zou leiden tot willekeur of subjectiviteit van de individuele leerkracht, wordt weerlegd door het werken in teamverband. Door samen te werken, ondersteunen leerkrachten elkaar en geven ze onderlinge feedback, wat de kans op selectieve oordelen of wanbeheer vermijdt. Dit teamverband creëert een omgeving waarin leerkrachten zich gesteund voelen en waarin ze hun pedagogische vrijheid op een verantwoorde manier kunnen uitoefenen. Jammer genoeg blijft de overbodige administratieve werklast onveranderd, wat het gevoel van controle in plaats van vertrouwen vergroot.
Klasgrootte en werkdruk
Als leerkracht kan ik je verzekeren dat dé factor die een onmiddellijke impact heeft op de werkdruk, de grootte van de klasgroep is. De rol van een leerkracht in een klaslokaal met 24 leerlingen is een bijzonder complexe en veeleisende taak. Er moet voortdurend geschakeld worden tussen verschillende niveau’s van begrip en emotionele behoeften. Bovendien is de huidige druk van ouders, schooldirectie en de gemeenschap niet te miskennen. Elke fout of misstap kan leiden tot kritiek, wat de stress verhoogt. In tegenstelling tot elk ander beroep, zoals bijvoorbeeld kappers of garagisten, die hun aandacht richten op één klant of voertuig per keer, worden leerkrachten geconfronteerd met een groep van 24 leerlingen die allemaal gelijktijdig aandacht vragen en verdienen. Hoewel een advocaat of een dokter, bijvoorbeeld, meerdere zaken tegelijkertijd behandelt of verschillende patiënten heeft, worden deze één voor één aangepakt. De grote klasgroepen leiden tot overprikkeling en stress, vooral wanneer het gevoel optreedt dat men niet aan de verwachtingen kan voldoen.
Alle extra inspanningen en werkingsmiddelen van de overheid ten spijt, zo lang het beleid de klasgrootte verwaarloost, negeert ze de noodzaak aan een meer beheersbare werkomgeving. Een kleinere klasgroep stelt leerkrachten immers in staat om meer persoonlijke aandacht te geven aan elke leerling, wat de kwaliteit van het onderwijs ten goede komt.
Ondersteuning en verbondenheid
De rol van ouders en directies is een factor die vaak onderbelicht blijft. Nooit eerder kwamen ouders zo geestdriftig op voor hun kinderen die op school tegen grenzen aanstoten. Het is belangrijk dat directies hun leerkrachten steunen, vooral wanneer zij geconfronteerd worden met de uitdagingen van ouders die de grenzen willen overspoelen of het gedrag van hun kind, tegen beter weten in, willen goedpraten. Wanneer leerkrachten heldere regels stellen, is het essentieel dat directies achter hen staan in plaats van zich te laten beïnvloeden door de druk van ouders. Dit versterkt niet alleen de autoriteit van de leerkracht, maar vergroot het vertrouwen en vermindert ook de werkdruk die voortkomt uit het gevoel niet gesteund te worden. Een goede communicatie tussen alle partijen en een positieve verbondenheid van ouders met het schoolbeleid dragen bij tot een gezonde gebalanceerde leeromgeving voor onze kinderen. Deze leeromgeving stopt niet aan de schoolpoort maar loopt thuis verder. De nefaste invloed van de beeldschermen op de prestaties van onze kinderen is intussen onmiskenbaar. Het is belangrijk dat ouders en leerkrachten hierin dezelfde lijn trekken. Vanaf 1 september 2025 gaat ook in Vlaanderen het smartphoneverbod in op scholen.
De waarde van schoolboeken
Tot slot is er de omstreden discussie over de leerboeken. Het is onterecht om alle schoolboeken te reduceren tot eenvoudige invulboekjes. Zelf ben ik auteur van schoolboeken en schrijf ik mee aan mijn eigen cursussen. Dat is een tijdrovend engagement waaraan weloverwogen denkwerk voorafgaat, dat getoetst werd aan de praktijk. Goede leerboeken zijn ontworpen met doordachte vraagstellingen die leerlingen aanzetten tot kritisch nadenken. Bovendien bieden ze leerkrachten de broodnodige ondersteuning bij het volgen van de leerplannen, het maken van lesvoorbereidingen en het structureren van de leerstof. Niet iedere leerkracht moet elke keer opnieuw het warm water uitvinden. Een leerboek met een goede handleiding kan de werkdruk ook aanzienlijk verminderen.
De daling van het onderwijsniveau is een wereldwijd fenomeen, maar Vlaanderen heeft het potentieel om het tij te keren. Door de pedagogische autonomie van leerkrachten te versterken, de klasgroepen te verkleinen, de ondersteuning van directies te verbeteren, en de waarde van goede leerboeken te erkennen, creëren we een omgeving waarin leerlingen zich kunnen ontwikkelen en openbloeien, met de echte experts ín de klas..
Lies Rock, bestuurslid Voor U (leerkracht)