Laat ons één misverstand meteen de kop indrukken: wie het opneemt voor de constitutionele integriteit van Brussel, verdedigt daarmee niet het jarenlang falende bestuur in de hoofdstad. Integendeel. Niemand met een greintje eergevoel kan vandaag nog om de vaststelling heen dat Brussel lijdt onder een diep verziekte politieke cultuur. Cliëntelisme, institutionele versnippering, partijpolitieke vetes die tot op wijkniveau doordringen – het zijn symptomen van een systeem dat zichzelf klemgereden heeft in bestuurlijke chaos. En ja, de burger is daarvan de eerste en grootste dupe.
Maar dat alles maakt het nog niet legitiem – laat staan verstandig – om het Brussels Hoofdstedelijk Gewest “onder curatele” te willen plaatsen, zoals sommige Vlaamse verenigingen recent voorstellen. Het mag een schijnbaar kordate reflex lijken, in werkelijkheid is het echter een juridische dwaaltocht en een moreel boemerangproject van formaat.
Gertje, wat is dat, een orkest zonder culturele?
Een gewest onder curatele, Samson!
Welnu: niets. Althans, niet in de Belgische Grondwet. De notie dat een van de drie grondwettelijk verankerde gewesten – die net zoals Vlaanderen en Wallonië hun eigen bevoegdheden, parlement en regering hebben – zomaar opzijgezet kan worden, is pure politieke sciencefiction. België is een federale staat, geen laagdrempelige vennootschap waar de aandeelhouders even een onderpresterende dochter “onder toezicht” kunnen plaatsen.
Er bestaat geen legale route om Brussel, zonder instemming van de andere democratische instellingen, haar bevoegdheden te ontnemen. Zelfs de federale overheid kan dat niet eenzijdig. Wat deze verenigingen dus in feite voorstellen, is een ordinaire staatsgreep in slappe was. In naam van goed bestuur, jawel.
Even een noot: Het Sint-Michielsakkoord heeft eigenlijk iets onomkeerbaar bewerkstelligd. De aangepaste grondwet heeft de gewesten, gemeenschappen en de federale overheid uit de hiërarchie gehaald en nevengeschikt. Stel dus dat het Vlaams Parlement de Vlaamse onafhankelijkheid uitriep, zou geen enkele instelling of wet dat kunnen tegenhouden. Zelfs artikelen 543-545 van het nieuwe Strafwetboek niet (de facto). In Spanje kan dat wel, omdat daar de regio’s systemisch ondergeschikt zijn aan het nationale gezag via Spaans artikel 155: Catalonië is daar helaas het slachtoffer van geweest.
Autonomie voor mij, toezicht voor u
Wat dit idee pas echt wrang maakt, is de flagrante hypocrisie die erin schuilt. Velen van de pleitbezorgers van deze “curatele” zijn dezelfde stemmen die al jaren – vaak terecht – pleiten voor Vlaamse autonomie, voor confederalisme, voor het zelfbeschikkingsrecht van volkeren, voor het principe van ‘wie betaalt, bepaalt’.
Maar wanneer het over Brussel gaat – een complexe, cultureel heterogene, meertalige stad die toevallig ook nog eens buiten het electorale bereik van de Vlaamse beweging ligt – geldt plots het omgekeerde: centralisatie, inmenging, disciplinering. De ironie is bijna te groot om niet op te merken. Wat men verdedigt voor Vlaanderen, ontzegt men aan Brussel. Is dat niet precies het soort hypocrisie waar diezelfde beweging zich zo graag tegen afzet?
Er is wel een alternatief – een veel makkelijker
Laat ons ernstig blijven. Wie de Brusselse impasse wil doorbreken, moet niet dromen van grondwettelijke noodgrepen, maar zoeken naar hefboomeffecten binnen het bestaande systeem. En die zijn er. Als men wil. Eén daarvan is de federale financieringswet, die vandaag nog steeds aanzienlijke transfers van de andere gewesten richting Brussel regelt. Deze mechanismen zijn bedoeld om solidariteit en stabiliteit te garanderen, maar ze zijn op termijn onhoudbaar als ze geen responsabilisering vereisen.
Waarom zou men die financiële stromen – waarvan Brussel afhankelijk is – niet voorwaardelijker maken? Een systeem waarbij gewesten wél geld ontvangen, maar enkel op voorwaarde van aantoonbaar behoorlijk bestuur, transparantie en bestuurlijke vereenvoudiging. Brussel zal dan moeten kiezen: ofwel hervormen, ofwel opdrogen. Dat is geen bestraffing, maar gezond staatsmanschap. En belangrijker: het is grondwettelijk verdedigbaar en moreel coherent. Je respecteert de autonomie van het gewest, maar koppelt er consequenties aan. Zoals dat in elke volwassen federatie gebeurt.
Vlaanderen, ik hou van u, maar ik hou u ook een spiegel voor
Brussel onder curatele plaatsen mag dan klinken als daadkracht, maar het is in werkelijkheid een leeg gebaar – juridisch onhaalbaar, politiek giftig, en moreel inconsistent. Willen we werkelijk dat Vlaanderen zichzelf verloochent in de naam van efficiëntie? Of durven we eisen te stellen zónder de fundamentele regels van het spel te schenden? Dát is de echte test.
Fijne Vlaamse feestdag
Henning Van Duffel, vice-voorzitter Voor U